środa, 11 kwiecień 2018 09:02

LZO – im mniej, tym lepiej

Napisane przez Tomasz Gendek


Pobierz załącznik:
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Mamy z nimi do czynienia wszyscy, ponieważ czy z nimi pracujemy, czy też nie, są obecne wśród nas. I szkodzą. Lotne związki organiczne (LZO) uwalniają się ze ścian, powłok lakierniczych, są obecne w farbach i środkach czystości, klejach, drewnie oraz laminatach. Niestety, nie można ich zupełnie wyeliminować z naszego otoczenia, co nie oznacza, że nie da się ograniczyć kontaktu z nimi.


Czym są LZO?

Lotne związki organiczne (z ang. VOC – volatile organic compounds) to szeroka grupa organicznych związków chemicznych o określonych właściwościach fizykochemicznych. Przez LZO rozumie się takie organiczne substancje, których początkowa temperatura wrzenia – mierzona w warunkach ciśnienia normalnego (101,3 kPa) – jest mniejsza lub równa 250C.

Nie ma tu zatem kluczowego znaczenia budowa chemiczna ani skład pierwiastkowy danej substancji – chyba że warunkują one ww. parametr. Zwykle są to substancje mające w składzie różne pierwiastki i należące do różnych grup chemicznych. Przeważają różnego typu węglowodory (alifatyczne i aromatyczne, m.in.: dekan, oktan, heksan, toluen, ksyleny itp.), jest też całe spektrum chlorowcowęglowodorów (np. dichlorometan, trichloroetan, dichlorobenzeny i inne). Ponadto estry (np. octan n-butylu), etery, związki zawierające brom lub fluor.

Przez zawartość LZO w przypadku produktów (mieszanin) rozumie się masę lotnych związków organicznych w danym produkcie, wyrażoną w gramach na litr (g/l) gotowego do użytku produktu. Natomiast nie wlicza się do tej masy tej części LZO gotowego produktu, która wbudowuje się trwale w powłokę i nie ulega uwolnieniu, np. poprzez reakcję chemiczną w trakcie schnięcia.

Jeśli w trakcie użytkowania konieczne jest dodanie do produktu co najmniej jednego rozpuszczalnika lub innego składnika zawierającego rozpuszczalniki w celu uzyskania produktu gotowego do użytku, dopuszczalne wartości maksymalnej zawartości LZO odnoszą się do zawartości LZO w produkcie gotowym do użytku.


LZO pomagają i szkodzą

Cechą wspólną wszystkich LZO jest stosunkowo niska prężność par i założona temperatura wrzenia, co skutkuje zdolnością do szybkiego parowania z pierwotnej mieszaniny. Własności te powodują, że w standardowych warunkach (zarówno w pracy, jak i w domu) LZO są w stanie z powodzeniem przedostać się do powietrza, którym oddychamy.

Spektrum ich obecności w naszym otoczeniu jest imponujące. LZO są w: rozpuszczalnikach, farbach i lakierach, zarówno tych stosowanych wewnątrz pomieszczeń, jak i na zewnątrz oraz do pokrywania karoserii pojazdów, można je spotkać w farbach drukarskich, klejach, obuwiu, meblach. Niemal w każdej gałęzi przemysłu związanej z powlekaniem, nakładaniem powłok, nakładaniem spoiw, w syntezach chemicznych oraz wielu innych dziedzinach. Są też jednymi z najczęściej emitowanych do środowiska substancji, odpowiadających za spory procent smogu fotochemicznego i niszczenie warstwy ozonowej.

Wpływ lotnych związków organicznych na nasze zdrowie, ze względu na ogromną różnorodność substancji LZO obecnych w produktach i instalacjach, może być tak różny, jak różne zagrożenia niosą poszczególne substancje. To całe spektrum toksykologiczne: od alergii począwszy przez różnego rodzaju podrażnienia, szczególnie przy wdychaniu, możliwość zatruć, jak i długofalowe skutki, związane z przewlekłym narażeniem.

Monitorowanie i kontrola wydzielania się takich substancji są niezwykle trudne. Jednak podjęto kroki w celu legislacyjnego ograniczenia kontaktu z lotnymi substancjami organicznymi, zarówno w działalności zawodowej, jak i w dalszym (konsumenckim) zastosowaniu niektórych grup produktów zawierających LZO.


LZO w prawie europejskim

Szkodliwość tej (jakże szerokiej) grupy związków chemicznych dostrzegła już dawno temu Unia Europejska, wydając szereg dyrektyw w sprawie ograniczenia emisji lotnych związków organicznych, które później były włączane do systemów prawnych krajów członkowskich. Są one bazowymi dokumentami, który posłużyły do implementacji ich postanowień do systemów prawnych wszystkich krajów Unii Europejskiej. W Polsce powstało odpowiednie rozporządzenie, który w aktualnej wersji nosi nazwę Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia emisji lotnych związków organicznych zawartych w niektórych farbach i lakierach przeznaczonych do malowania budynków i ich elementów wykończeniowych, wyposażeniowych oraz związanych z budynkami i tymi elementami konstrukcji oraz w mieszaninach do odnawiania pojazdów (DzU z 26 sierpnia 2016 r. poz. 1353).
(…)

Czytany 1352 razy Ostatnio zmieniany poniedziałek, 09 lipiec 2018 08:30