piątek, 20 wrzesień 2019 10:16

Prawo Patentowe – co warto wiedzieć, zanim rozpoczniemy pracę nad wynalazkiem

Napisane przez dr Aleksandra Sołyga-Żurek


Pobierz załącznik:
Oceń ten artykuł
(2 głosów)

W niniejszym artykule przybliżę podstawy, dotyczące ochrony patentowej i możliwości uzyskiwania patentów na wynalazki. Kwestia ta jest z wielu przyczyn skomplikowana, a problemy pojawiają się już na etapie definicji.

Co to jest patent?

Patent to, najprościej rzecz ujmując, prawo. Istotą patentu nie jest jednak prawo do stosowania jakiegoś rozwiązania (np. wytwarzania i sprzedawania jakiegoś produktu). Wyobraźmy sobie, że dysponujemy patentem zastrzegającym jakąś konkretnie zdefiniowaną kompozycję, zawierającą składniki A, B i C. Co to oznacza? Czy patent ten gwarantuje nam, że możemy uruchomić produkcję takiej kompozycji, sprzedawać ją? Niestety, tak nie jest. Istnieje wiele czynników, które będą decydowały o tym, czy taką kompozycję możemy stosować i nie są one zależne od tego, czy jest ona opatentowana, czy też nie. Na to, czy stosowanie kompozycji jest możliwe, będzie miało wpływ wiele przepisów, regulujących stosowanie substancji chemicznych. Dla wielu typów produktów konieczne może być też wcześniejsze uzyskanie dopuszczenia na wprowadzenie do obrotu. Nasza kompozycja może też naruszać jakieś istniejące prawa osób trzecich.

Co daje patent, do czego służy

W rzeczywistości patent daje nam prawo do pozbawienia innych możliwości korzystania z wynalazku. We wskazanym przykładzie, jako uprawniony z patentu na kompozycję zawierającą wyżej wymienione składniki, mamy prawo do zakazania wszystkim innym stosowania w sposób zarobkowy lub zawodowy takiej kompozycji. I to właśnie stanowi istotę prawa patentowego. Jeden z pierwszych dobrze udokumentowanych przypadków przyznania prawa takiego jak patent pochodzi z 1421 r., kiedy to florencki architekt i konstruktor Filippo Brunelleschi otrzymał trzyletni monopol na stosowanie wymyślonego przez siebie podnośnika, ułatwiającego transportowanie ciężkich bloków marmuru na pokład statku. Konstrukcja ta była ponoć bardzo zmyślna, ale jej twórca obawiał się, że kiedy zacznie używać urządzenia swojego pomysłu, zostanie ono natychmiast skopiowane przez innych. Z tego powodu zwlekał z realizacją. Władze Florencji doszły do wniosku, że dla miasta korzystniej byłoby, gdyby takie urządzenie było stosowane, a nie pozostało jedynie projektem. Zdecydowały się więc przyznać Brunelleschiemu prawo do wyłącznego stosowania wymyślonego przez niego podnośnika przez ograniczony czas. Dzięki temu wynalazca mógł zarobić na swoim pomyśle, a równocześnie inni konstruktorzy mogli mieć możliwość przyjrzenia się urządzeniu, tak aby po upływie wyznaczonych trzech lat mogło się ono upowszechnić.

Taka wymiana korzyści stanowi do dzisiaj podstawę prawa patentowego. Chodzi w nim o to, aby wynalazcy nie ukrywali swoich pomysłów, aby ujawniali swoje rozwiązania. W zamian za to mają oni otrzymywać monopol na ten wynalazek, który jednak jest ograniczony czasowo. Po wygaśnięciu patentu rozwiązanie ma być dostępne dla wszystkich. Zapisy prawa patentowego są więc podporządkowane utrzymaniu równowagi między dobrem wynalazcy a korzyściami dla społeczeństwa. Dlatego warunkiem absolutnie koniecznym do uzyskania patentu jest ujawnienie wynalazku w sposób wystarczająco szczegółowy, tak aby specjalista w danej dziedzinie był w stanie na podstawie takiego opisu urzeczywistnić wynalazek. Niepełne ujawnienie, zatajenie elementów niezbędnych do realizacji wynalazku może skutkować w przyszłości nawet unieważnieniem już otrzymanego patentu, jest to więc wymóg traktowany bardzo poważnie. Jest on wskazany praktycznie zawsze w odpowiednich krajowych przepisach, regulujących kwestie patentowe. W Polsce podstawowym aktem prawnym dotyczącym patentów jest ustawa z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2017 poz. 776 ze zm.). W ustawie tej o konieczności przedstawienia wynalazku na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł go urzeczywistnić mówi art. 33 ust. 1.

Otrzymany w zamian za ujawnienie wynalazku monopol jest pod kilkoma względami ograniczony. Pierwsze ograniczenie dotyczy terytorium. Dla krajowego zgłoszenia patentowego udzielony patent będzie ważny na terytorium tego właśnie kraju, ale poza jego granicami już nie będzie obowiązywał. Przykładowo, jeśli złożymy zgłoszenie patentowe chroniące jakiś nowatorski produkt w Polsce, to na jego podstawie możemy uzyskać prawo wyłączne w Polsce. To oznacza, że np. konkurent na terytorium Niemiec będzie mógł tam wytwarzać i sprzedawać taki produkt (oczywiście, o ile nie dysponujemy również innym patentem, ważnym na terenie Niemiec). W praktyce istnieją procedury, które ułatwiają uzyskiwanie ochrony w więcej niż jednym kraju. Opiszę je szerzej w dalszej części, przy omówieniu procedur zgłoszeniowych. Warto natomiast zapamiętać, że jeżeli w porę nie zabezpieczymy swoich praw na wszystkich istotnych terytoriach, to potem może być już na to za późno. Warto z wyprzedzeniem zastanowić się, gdzie planujemy komercyjne stosowanie wynalazku.

Drugie ograniczenie to czas ochrony. Maksymalny czas ochrony patentowej w większości dziedzin techniki wynosi 20 lat. Okres ten jest jednak liczony od daty zgłoszenia, a nie udzielenia patentu. To istotne rozróżnienie, ponieważ procedura badania zgłoszenia patentowego i przyznawania patentu jest stosunkowo skomplikowana i przeważnie długotrwała. Od zgłoszenia do decyzji Urzędu Patentowego może minąć kilka lat. To oczywiście nie oznacza, że wynalazek zupełnie nie jest chroniony przez czas od zgłoszenia do udzielenia patentu. Jednak w wielu krajach, w tym w Polsce, można dochodzić roszczeń wobec osób naruszających patent krajowy dopiero po uzyskaniu decyzji o udzieleniu. Ponadto 20-letnia ochrona nie jest automatyczna. Konieczne jest wnoszenie opłat za kolejne okresy ochrony (zwykle co roku) .Za każdy kolejny okres opłaty są coraz wyższe. Przykładowo, w Polsce opłata za pierwszy okres, obejmujący aż trzy lata, wynosi 480 zł. Ale już za ostatni rok ochrony będzie ona wynosić 1550 zł. Takie stopniowe zwiększanie opłat ma konkretny cel. Chodzi o to, żeby utrzymywane w mocy były tylko patenty, na których uprawniony nadal zarabia. Jeżeli natomiast nie stosuje on już wynalazku komercyjnie i w związku z tym nie opłaca mu się dalsze utrzymywanie patentu, rozwiązanie może trafić do domeny publicznej wcześniej niż po 20 latach.

Niezależnie od otrzymanych opłat, ochrona wygaśnie po upływie 20 lat. Od tej reguły również są wyjątki. W Unii Europejskiej dotyczą one środków leczniczych i środków przeznaczonych do ochrony roślin. Nie mogą być one bowiem łatwo wprowadzane na rynek, konieczne jest uzyskiwanie odpowiednich zezwoleń, co zwykle także wiąże się z długotrwałą procedurą. Producenci leków i produktów przeznaczonych do ochrony roślin mogą więc starać się o tak zwane dodatkowe prawo ochronne, wprowadzone odpowiednimi rozporządzeniami unijnymi we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej (a więc również w Polsce), które pozwala na wydłużenie monopolu dla takiego produktu, potencjalnie nawet o 5 kolejnych lat (a dodatkowo potencjalnie jeszcze 6 miesięcy więcej dla leków pediatrycznych). Opracowanie i wprowadzanie do obrotu produktów z tych kategorii wiąże się bowiem ze znacznymi inwestycjami, prawodawcy chcieli to zrekompensować dłuższym okresem monopolu. Tutaj jednak również ochrona w końcu wygasa, a chroniony produkt (np. ek) może być wówczas wytwarzany także przez inne podmioty. Kolejne ograniczenie dotyczy samego zakresu monopolu. W większości krajów świata ograniczenia te są zbliżone, ale należy pamiętać, że pojawiają się tu pewne różnice. Poniżej omówię ograniczenia wynikające z polskich przepisów. Jak wspomniano powyżej, patent daje możliwość zakazania innym osobom korzystania z wynalazku bez zgody uprawnionego w sposób zarobkowy lub zawodowy. To oznacza, że patent nie ogranicza stosowania rozwiązania do celów prywatnych. Ustawa wyłącza również możliwość naruszenia patentu przez prowadzenie badań na wynalazku czy wykonywanie doświadczeń, dla dokonania jego oceny, analizy lub nauczania. Dodatkowe wyłączenia dotyczą też korzystania z wynalazku w zakresie, który jest niezbędny dla wykonania czynności wymaganych na podstawie innych przepisów dla uzyskania rejestracji lub zezwolenia, stanowiących warunek dopuszczenia wytworu do obrotu (dotyczy to zwłaszcza produktów leczniczych). Nie narusza się też patentu przez wykonanie le u w aptece na podstawie indywidualnej recepty. W praktyce patent można naruszyć przede wszystkim przez zastosowania komercyjne (np. wytwarzanie, wprowadzanie do obrotu zastrzeganego produktu itp.). Można więc uzyskać monopol np. na komercyjny zestaw do testów medycznych, sprawdzający, które allele konkretnego genu występują u pacjenta. Nie musimy natomiast obawiać się, że ktoś inny uzyska prawa do naszego własnego genu.

Pomimo istnienia wyżej wymienionych ograniczeń, patent może zapewniać istotną przewagę na rynku. Uprawniony z patentu nie musi również samodzielnie zarabiać na swoim rozwiązaniu, bo jedną z możliwości korzystania z wynalazku jest udzielanie innym podmiotom licencji na daną technologię. Złożenie zgłoszenia patentowego może być także kluczowe, jeśli staramy się sprzedać swoją technologię lub np. całą firmę. Dla ewentualnego nabywcy innowacja, która nie jest w żaden sposób chroniona może być bezwartościowa. W związku z rozwojem technologii liczba składanych zgłoszeń patentowych z roku na rok rośnie. Według danych Europejskiego Urzędu Patentowego, w 2018 r. złożono tam ponad 170 tysięcy nowych zgłoszeń. Z kolei przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej, również w 2018 r., , samych krajowych zgłoszeń patentowych złożono ponad 4 tysiące. (...)

 

Czytany 61 razy Ostatnio zmieniany piątek, 20 wrzesień 2019 10:27