piątek, 05 czerwiec 2020 09:17

W kręgu norm i zaleceń, czyli kiedy przepis jest wiążący

Napisane przez dr hab. Dagmara Skupień


Oceń ten artykuł
(1 głos)

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są również na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. W związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej w naszym kraju obowiązują również akty prawa Unii Europejskiej, czyli przepisy wydawane w oparciu o podstawę prawną, wynikającą z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Zgodnie z art. 288 TFUE, wiążącymi aktami prawnymi wydawanymi przez instytucje unijne w celu wykonania kompetencji Unii są: rozporządzenia, dyrektywy i decyzje.

Wiążący charakter aktu prawnego oznacza, że jego przepisy podlegają obowiązkowemu stosowaniu. Przepis może być bezwzględnie wiążący (łac. ius cogens), co oznacza, że jego stosowanie nie może być ograniczone bądź wyłączone wolą stron. Przepis względnie wiążący (ius dispositivum) to taki, który znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy same strony nie uregulowały konsekwencji prawnych wiążącego je stosunku prawnego w sposób odmienny od dyspozycji zawartej w tym przepisie (np. zwrot „w braku odmiennej umowy” w art. 642 § 1 kodeksu cywilnego). Trzecia kategoria przepisów wiążących to tzw. przepisy semiimperatywne, czyli takie, które wyznaczają minimalny zakres ochrony interesów jednej strony i dlatego zastosowanie takich norm może być uchylone lub ograniczone przez strony tylko wtedy, gdy postanowienia umowy są korzystniejsze dla strony objętej ochroną normatywną1. Oprócz aktów prawnych o charakterze wiążącym, uprawnione instytucje wydają również akty o niewiążącym charakterze, takie jak zalecenia, opinie czy wytyczne. Rozrost tego rodzaju dokumentów widoczny jest zwłaszcza w ramach działalności Unii Europejskiej. Jako przykładaktu o niewiążącym charakterze, ma jednak bardzo ważne znaczenie w obrocie prawnym, można wskazać zalecenie Komisji z 6 maja 2003 r. w sprawie definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw nr 2003/361/EC2. Zalecenie to określa kryteria dotyczące ustalenia, czy dana firma jest mikroprzedsiębiorstwem, małym czy średnim przedsiębiorstwem (MŚP). Definicje zawarte we wspomnianym zaleceniu są stosowane w licznych aktach prawnych w celu zakwalifikowania (bądź nie) danego przedsiębiorstwa do unijnych i krajowych programów wsparcia finansowego. Prawo do uzyskania zwolnienia z określonych opłat, czy też ich obniżenia, w postępowaniach przed urzędami europejskimi również jest uzależnione od spełnienia kryteriów wynikających z tego zalecenia. Jako przykład można podać art. 3 pkt 36 ro porządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego (PE) i Rady z 18 grudnia 2006 r. (REACH), który stanowi, że pojęcie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oznacza przedsiębiorstwa małych i średnich rozmiarów zdefiniowane w zaleceniu Komisji z dnia 6 maja 2003 r., dotyczącym definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw.

Podobnie na definicję MŚP w rozumieniu zalecenia nr 2003/361/WE powołano się w art. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 440/2010 z 21 maja 2010 r. w sprawie opłat wnoszonych na rzecz Europejskiej Agencji Chemikaliów na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, czy też w art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2049/2005 z dnia 15 grudnia 2005 r. ustanawiającego, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, zasady dotyczące wnoszenia opłat na rzecz Europejskiej Agencji Leków i pozyskiwania od niej pomocy administracyjnej przez mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa.

Powyżej opisana technika legislacyjna powoduje, że postanowienia danego zalecenia uzyskują wiążący charakter na mocy przepisu powołującego się na nie. Z kolei wytyczne o charakterze technicznym mogą zostać przedstawione w formie aktu wiążącego, np. decyzji odpowiedniej instytucji. Jako przykład mogą posłużyć wytyczne dotyczące opracowania raportu bezpieczeństwa produktów kosmetycznych, zawarte w decyzji wykonawczej Komisji z 25 listopada 2013 r. w sprawie wytycznych dotyczących załącznika I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczącego produktów kosmetycznych. Również w dziedzinie prawa ochrony środowiska tzw. konkluzje BAT (Best Available Techniques – najlepsze dostępne techniki), określające wymagania, które muszą być spełnione przez instalacje oddziałujące na środowisko, są publikowane w formie decyzji wykonawczej Komisji, np. decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2017/1442 z 31 lipca 2017 r. ustanawiająca konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik (BAT) w odniesieniu do dużych obiektów energetycznego spalania. W tej sytuacji wiążący charakter aktu prawnego i jego publikacja w oficjalnym publikatorze (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej) przesądzają o tym, że dane wymagania należy obowiązkowo stosować.

Czytany 30 razy