Zakończenie dotychczasowej działalności w formie kwartalnej

Drodzy Czytelnicy,

z dniem 1 stycznia 2022 roku kończymy wydawanie Kwartalnika Chemicznego: Prawo i Wiedza w formie kwartalnej. Dotyczy to zarówno prenumeraty elektronicznej, jak i drukowanej. Niebawem dostępna będzie możliwość zakupu wydań archiwalnych w wersji drukowanej oraz elektronicznej.

Zespół redakcyjny
Kwartalnik Chemiczny: Prawo i Wiedza

poniedziałek, 10 sierpień 2020 05:36

Mydło – krótka historia bez bicia piany

Napisane przez Tomasz Gendek PhD


Pobierz załącznik:
Oceń ten artykuł
(1 głos)

Mydło towarzyszyło cywilizacjom niemal od zawsze. Od prawie 5 tys. lat jest wytwarzane i stosowane do przeróżnych celów, nie tylko do mycia. Dziś nie wyobrażamy sobie bez niego życia, jest artykułem pierwszej potrzeby.

Na początku było mydło
Mydło znane jest ludzkości od prawie 5 tys. lat. Istnieją dowody na to, że już około 2800 r. p.n.e. wytwarzano je w starożytnym Babilonie. Stamtąd pochodzą pierwsze znane udokumentowane wzmianki o wytwarzaniu mydła z tłuszczu kóz i popiołu, znalezione na sumeryjskich glinianych tabliczkach. Rzymska legenda – i raczej tylko legenda – głosi, że mydło (z łacińskiego: sapo) wzięło nazwę od bliżej nieokreślonej góry Sapo, na której składano bogom ofiary ze zwierząt. A pierwsze wzmianki w źródłach rzymskich pojawiają się dopiero u Pliniusza Starszego w I w. n.e. Mydło znali też Egipcjanie oraz Fenicjanie, którzy rozpowszechnili je w starożytnym świecie. Istnieją też przypuszczenia, iż słowo mydło (w wersji „soap”) może pochodzić bezpośrednio ze starożytnego języka galijskiego od słowa „sapo” lub germańskiego słowa „saipa”. Faktem jest, że mydło znane było i wytwarzane także w Galii. Jak było naprawdę, nie dowiemy się chyba już nigdy. Niewykluczone jednak, że w starożytności, niezależnie od siebie, odkrywano sposób jego wytwarzania.

W antycznym Rzymie mydło nigdy nie było używane w łaźniach, do oczyszczania skóry używano głównie oliwy i drobnego piasku. Mydło Rzymianie wykorzystywali przede wszystkim do czyszczenia i odtłuszczania wełny. Starożytni Egipcjanie używali natomiast mydła do leczenia chorób skóry. W najstarszym znanym zapisie w tzw. Papirusie Ebersa (około XVI w. p.n.e.) zalecano stosować je na rany i owrzodzenia. Podobnie radził słynny lekarz Galen w II w. n.e. Pierwotnie mydło wytwarzano z popiołu (głównie drzewnego, zawierającego potaż, węglan potasu) i tłuszczu (głównie zwierzęcego, ale też i roślinnego). Nie było to twarde mydło, jakie znamy dziś, miało raczej postać mazistej pasty.

Dopiero Arabowie udoskonalili i rozwinęli produkcję mydła do celów kosmetycznych, stworzywszy pierwsze twarde mydła, do których dodawali olejki aromatyczne i naturalne barwniki. Arabski lekarz i alchemik Jabir ibn Hayyan (w średniowiecznej Europie znany jako Geber lub Jeber albo Yeber), działający głównie w Bagdadzie w drugiej połowie VIII w., wymienia mydło jako środek czyszczący produkowany w świecie arabskim z oleju (tłuszcz roślinny) i ługu sodowego (al-Soda al-Kawia) z dodatkiem olejków aromatycznych (m.in. olejku tymiankowego). Wiadomo, że mydło w świecie arabskim wytwarzano co najmniej od VII w. Arabów uważa się także za wynalazców mydła twardego (kostka, bryła). Ktoś zauważył, że dodanie do roztworu otrzymanego mydła zwykłej soli powoduje, iż to wypływa na powierzchnię w postaci stałej, skąd można je zebrać i uformować.

Mydło wraca do Europy
Po podbojach dynastii Umajjadów (od IX w. n.e.) produkcja mydła powróciła do Europy, najpierw na Półwysep Iberyjski, który stał się największym w ówczesnym świecie producentem mydła. Stamtąd sztuka produkcji mydła rozniosła się po całym basenie Morza Śródziemnego. I tak pozostało na prawie tysiąc lat. Dość szybko mydło zawitało do Francji, a mydlarze byli jednym z wielu cechów rzemieślniczych ówczesnego świata. Od początku też było obłożone sporym podatkiem. W tamtych czasach mydła używano głównie do prania, czyszczenia, a do kąpieli sporadycznie. Mydło było wytwarzane głównie z tłuszczu zwierzęcego oraz popiołu drzewnego (dającego mieszaninę ługów sodowego i potasowego). Popiół zawierający węglan potasu i sodu był mieszany z wodą i tłuszczem, a następnie podgrzewany. W miarę postępu reakcji dodawano kolejne porcje popiołu. Około XVI w. tłuszcze zwierzęce zastąpiono roślinnymi (głównie oliwa), a popiół drzewny popiołami z wodorostów, które dawały bardziej stężony ług. Oczywiście było to możliwe tylko w krajach śródziemnomorskich, gdzie dostęp do oliwy z oliwek oraz alg morskich był najlepszy. Nic więc dziwnego (...)

mydlo KW 2 2020 metoda leblanca

Czytany 349 razy